درسنامه آموزشی ریاضی فصل هفتم کلاس چهارم
درس 1: نمودار خط شکسته
فعالیت (صفحهٔ 144 کتاب درسی)
در سال گذشته جدول تعداد علاقهمندان به ورزشهای فوتبال، والیبال و بسکتبال یکی از دبستانها را برای دانش آموزان کلاسهای چهارم، پنجم و ششم به صورت زیر مشاهده کردید.
| چهارم | پنجم | ششم | ||||||
| ف | و | ب | ف | و | ب | ف | و | ب |
| 14 | 12 | 8 | 12 | 10 | 14 | 10 | 12 | 10 |
ف: فوتبال![]()
و: والیبال ![]()
ب: بسکتبال ![]()
حالا میخواهیم نمودار ستونی این اطّلاعات را رسم کنیم. از سه رنگ مشخّص شدهی بالا استفاده میکنیم. برای نمونه، شکل مربوط به کلاس چهارم انجام شده است.
شما بقیهی نمودار را کامل کنید و به سؤالهای زیر پاسخ دهید.
در کدام کلاس علاقهمندان به بسکتبال بیشتر است؟ پنجم
در کلاس پنجم، کدام ورزش علاقهمندان بیشتری دارد؟ بسکتبال
تعداد دانش آموزان کلاس چهارم علاقهمند به این سه رشته چند نفر است؟ $14+12+8=34$
در مجموع، چند نفر به همهی ورزشها علاقهمندند؟ 102

کار در کلاس (صفحهٔ 144 کتاب درسی)
نمودار زیر تعداد کتابهای داستان و غیرداستان خوانده شده توسّط 4 دانش آموز را نشان میدهد.
با توجّه به نمودار رسم شده ،جدول را کامل کنید.
کتاب داستان ![]()
کتاب غیر داستان ![]()
| مصطفیٰ | مجتبیٰ | مرتضیٰ | موسیٰ | ||||
| د | غ | د | غ | د | غ | د | غ |
| 70 | 40 | 80 | 40 | 50 | 30 | 40 | 70 |

چه کسی بیشترین کتاب را خوانده است؟ مجتبیٰ
فعالیت (صفحهٔ 145 کتاب درسی)
1- قیمت هر بشکه نفت ایران در ده هفته در جدول زیر مشخّص شده است.
| هفته | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| قیمت به دلار | 102 | 105 | 107 | 115 | 120 | 122 | 117 | 112 | 110 | 110 |
برای اینکه تغییرات قیمت نفت را بهتر نشان دهیم، ابتدا مانند نمونه قیمت مربوط به هر هفته را با یک نقطه در نمودار نشان میدهیم.
شما بقیهی نقاط را پیدا کنید.
(توجّه داشته باشید که قیمتها از 100 شروع شدهاند.)
حالا نقطهها را به هم وصل کنید. به این نمودار، نمودار خطّ شکسته میگویند.

با توجه به نمودار، به سؤالهای زیر پاسخ دهید.
- در بین کدام دو هفته ، تغییرات از همه بیشتر بوده است؟ 3 و 4
- قیمت نفت در کدام هفتهها افزایش داشته است؟ هفته اول تا ششم
- قیمت نفت از کدام هفته شروع به کم شدن کرده است؟ هفتم
- در این نمودار
معنی چیست؟ یعنی قیمت ثابت بوده و تغیییر نکرده است.
- با توجّه به این نمودار فکر میکنید که در هفتهی بعد چه اتّفاقی میافتد؟ مشخص نیست ممکن است هر اتفاقی بیفتد.
2- نمرههای ریاضی یک دانشآموز کلاس هفتم به صورت زیر است:
ماه مهر: 16 ، ماه آبان: 14 ، ماه آذر: 16 ، ماه دی: 18 ، ماه بهمن: 17 ، ماه اسفند: 15
برای نمایش بهتر این اطّلاعات، دو دانش آموز روشهای زیر را انتخاب کردهاند. کار آنها را کامل کنید.
روش یگانه:
| ماه | مهر | آبان | آذر | دی | بهمن | اسفند |
| نمره | 16 | 14 | 16 | 18 | 17 | 15 |
روش یکتا:

برای فهمیدن تغییرات نمرههای این دانشآموز در درس ریاضی، کدام روش مناسبتر است؟ چرا؟ نمودار خط شکسته چون کاهش یا افزایش اعداد را بهتر نشان میدهد و تغییرات در آن مشخصتر است.
کار در کلاس (صفحهٔ 146 کتاب درسی)
دمای هوای یک شهر در یک شبانه روز هر دو ساعت یک بار اندازه گیری شده است. با توجّه به اطّلاعات داده شده، ابتدا جدول را کامل و سپس نمودار خطّ شکستهی آن را رسم کنید.
| 8 صبح: 18 | 10 صبح: 22 | 12 ظهر: 26 | 2 بعدازظهر: 29 | 4 بعدازظهر: 32 | 6 بعدازظهر: 30 |
| 8 شب: 25 | 10 شب: 20 | 12 شب: 18 | 2 صبح: 13 | 4 صبح: 14 | 6 صبح: 16 |
| صبح | ظهر | بعد از ظهر | شب | نیمه شب | صبح | |||||||
| زمان | 8 | 10 | 12 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 | 12 | 2 | 4 | 6 |
| دما | 18 | 22 | 26 | 29 | 32 | 30 | 25 | 20 | 18 | 13 | 14 | 16 |

با توجّه به جدول و نمودار، به سؤالهای زیر پاسخ دهید.
بین کدام ساعتها بیشترین تغییر دما دیده میشود؟ 6 و 8 بعدازظهر - 10 و 8 بعدازظهر - 12 نیمهشب و 2 صبح
اختلاف دما بین ساعتهای 10 صبح و 12 ظهر چند درجه است؟ 4
بیشترین دما و کمترین دما در چه ساعتهایی بوده است؟ بیشترین دما: 4 بعدازظهر و کمترین دما: 2 صبح
اختلاف بین بیشترین و کمترین دما چند درجه است؟ $32-13=19$
با توجّه به نمودار، توضیح دهید که تغییرات دمای روز و شب این شهر چگونه است؟
از 8 صبح تا 4 بعدازظهر دما رو به افزایش بوده است و از 4 بعدازظهر تا 2 صبح رو به کاهش بوده است و از 2 صبح تا 6 صبح رو به افزایش است.
انجام بده (صفحهٔ 146 کتاب درسی)
یک عدد دورقمی انتخاب کنید. جای رقمهای یکان و دهگان را عوض کنید تا یک عدد دورقمی دیگر به دست آید. این دو عدد دورقمی را از هم کم کنید. حاصل تفریق را بر 9 تقسیم کنید. آیا این تقسیم، باقی مانده دارد؟ خیر
این کار را سه بار دیگر تکرار کنید.




کار در کلاس (صفحهٔ 147 کتاب درسی)
1- یک پرستار هر ساعت ضربان قلب یک بیمار را در دقیقه گرفته و در جدول زیر نوشته است.
| صبح | ظهر | بعدازظهر | |||||||||||
| زمان | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 |
| ضربان | 85 | 85 | 82 | 80 | 80 | 80 | 78 | 80 | 78 | 75 | 72 | 70 | 70 |
نمودار خطّ شکسته را رسم کنید.

بین کدام ساعتها تغییرات ضربان زیاد بوده است؟ 2 و 3 صبح - 9 و 10 صبح - 10 و 11 صبح
اگر ضربان قلب کمتر از 70 برای این بیمار خطرناک باشد، در چه ساعتی این بیمار به مراقبت و یژه احتیاج داشته است؟ 12 ظهر
2- برای رسم نمودار خطّ شکستهی تعداد ضربان قلب در سؤال 1 از چه عددی شروع میکنید؟ چرا؟ 70 چون کمترین عدد است و فاصله آن تا صفر زیاد است.
تقسیمهای محور را چندتایی در نظر میگیرید؟ 2 تایی تا کجا ادامه میدهید؟ 86
3- دمای هوای یک شهر در ماههای یک سال در جدول زیر آمده است.
| ماه | فروردین | اردیبهشت | خرداد | تیر | مرداد | شهریور | مهر | آبان | آذر | دی | بهمن | اسفند |
| دما | 21 | 25 | 30 | 31 | 34 | 27 | 24 | 15 | 10 | 8 | 10 | 14 |

گرمترین و سردترین ماه را پیدا کنید.
گرمترین: مرداد
سردترین: دی
بیشترین تغییر دما بین کدام دو ماه بوده است؟ مهر و آبان
کمترین تغییر دما بین کدام دو ماه بوده است؟ خرداد و تیر
توضیح بده (صفحهٔ 147 کتاب درسی)
1- توضیح دهید هر شکل با چه حرکتی بر شکل مشابه خود منطبق میشود.
